beats by dre cheap

Gora između Memoranduma i Rambujea

 

ZAPISI IZ GORE

 

Sadik Idrizi

 

 

Gora između Memoranduma i Rambujea

 

         


Nije nam namjera da govorimo o historiji Gore ili porijeklu njenih stanovnika,već ćemo se isključivo baviti fenomenom “goranstva” koje je zadnjih desetak-petnaest godina bilo predmet mnogih proučavanja i manipulacija. Ovdje želimo razobličiti ovaj fenomen polazeći iz ugla  sasvim drugačijeg  od onoga koji je bio u opticaju u zadnjoj deceniji prošloga stoljeća. ”Goranstvo” o kojem ovdje govorimo je isključivo u negativnom kontekstu i imalo je katastrofalne posljedice po stanovnike Gore. Prije svega mislimo na iseljavanje iz Gore koje se dogodilo nakon rata na Kosovu  a čemu je dosta doprinjela ideja koja je predmet ovoga rada.

         

          Tokom 1989. odine su tek pojedinci  shvatili planove i ciljeve koji su dolazile iz kuhinje SANU. Naime, septembra 1989. godine je u, okviru Vukovog sabora, organizovana  Goranska svadba u Tršiću i nekim drugim gradovima  Srbije. Mislili smo da je namjera da se srpskoj javnosti prezentira goranaska kultura i tradicija, jer je i onda veliki broj pripadnika naše zajednice živio i radio po srbijanskim gradovima. Tek tada su nam postale jasne namjere i aktivnosti Haruna Hasanija koji je radio za SANU. I rahmetli Mesud Islamović, koji je kao književnik prisustvovao dijelu “goranske svadbe”, došao je u sukob sa Harunom Hasanijem zbog njegovog otvorenog srpstva po pitanju porijekla Gorana.

          Ubrzo nakon ovih događaja intenziviraju se aktivnosti na promociji “goranske etničke grupe” što je rezultiralo velikim projektom SANU Šarplaninske župe Gora, Opolje i Sredska (poznatijem po skraćenici GOS)[1]. Istraživanja na terenu su poverena Geografskom institutu “Jovan Cvijić” i trajala su u peridu od 1991 - 1994.   godine. U ovaj projekat je bilo uključeno i dvadesetak drugih naučnih i stručnih ustanova i 93 istraživača. Rezultati “istraživanja” su kasnije publikovani i objavljeni u tri knjige na preko hiljadu stranica. Na ovom Projektu  je radilo  i nekoliko saradnika iz Gore, ali je Harun Hasani ideolog, organizator  i pokretač svih aktivnosti na ozvaničenju  “goranske etničke grupe”.

          Na samom početku druge knjige GOS-a govori se o potrebi  hitnosti ozvaničenja ove ‘grupe’ te autori ističu da ”…stoji činjenica da Goranci jesu posebna etnička grupa koja je ne samo odolela albanizaciji i aspiracijama makedonskog nacionalizma, već je u svom entitetu sublimirala brojne elemente i oblike srpsko-slovenskih i pravoslavnih etnokulturnih korena i slojeva, izgradivši osećanja i ponašanje bliske srodnosti sa srpskim narodom uz puno angažovanje u kulturnom i političkom životu svoje države Srbije. Stoga je status etničke grupe za Gorance sada formalno pitanje koje bi trebalo sankcionisati pre narednog popisa stanovništva…Međutim, takvoj odluci treba da prethodi organizovana stručno-informativna akcija koja bi imala za cilj da sveukupnom goranskom entitetu razjasni značenje pojma etničke grupe i određene prednosti takvog statusa u smislu očuvanja etničkog i civilizacijskog identiteta..”[2]

          Međutim, nešto kasnije autori Projekta potpuno razotkrivaaju svoje prave namjere. Govoreći o kulturnoj baštini Gore, naučni savetnik SANU Milan Ivanović piše : ”U svakom selu postoje mesta ili nazivi gde su se nalazila stara srpska groblja i crkvišta. Nažalost, proces nestajanja tih spomenika je takav da su oni skoro potpuno iščezli, pa je poslednji čas da se preduzmu mere za arheološka i ostala istraživanja, kako bi se bar u naučnoj i stručnoj literaturi zabeležilo njihovo postojanje i današnje stanje, a potom da se preduzmu mere za njihovu zaštitu, valorizaciju, pa i mogućnu revitalizaciju.”[3] Autor se poziva na “punu pomoć predsednika opštine Gora Haruna Hasanija i njegovih saradnika”.

          Nikada mi nisu postale jasne prednosti koje donosi status etničke grupe, osim što je mnogo lakše manipulisati ljudima u pogledu njihovog nacionalnog određenja. Kad je toliko lijepo i korisno biti etnička grupa, čudi me što ih u Srbiji nema više, već ih nude isključivo Hrvatima u Vojvodini (kao Bunjevci i Šokci) i Muslimanima (tj.Goranima). Možda i nekome drugome koga treba  “usitniti” i lakše progutati a što meni još nije poznato. Kad je tako lijepo što Šumadinci ne prihvate da budu etnička grupa, pa onda Crnotravci, pa Čarapani i mnogi drugi. 

          Kao prvi korak predviđeno je odvajanje Goranaca od ostalih Muslimana (ime Bošnjak je vraćeno nešto kasnije, septembra 1993. godine na Saboru u Sarajevu). Jer, tvorci Projekta su svjesni da samo izdvajanjem Goranaca iz muslimanskog korpusa mogu uspjeti u svojim namjerama, te stoga to pitanje veoma često potenciraju u svojim stavovima :

          “Goranska etnička grupa se po svom kulturnom i etnopsihičkom entitetu bitno razlikuje od svih ostalih muslimanskih populacija u zemljama prethodne Jugoslavije. To se prvenstveno odnosi na bošnjačko-sandžački etnonacionalni supstrat iz koga je, uostalom, i stvorena politička muslimanska nacija početkom 60-tih godina voljom tadašnje jugoslovenske i bosansko-hercegovačke političko-ideološke vrhuške”[4]

          Čak su Gorani ušli u osnovnoškolske udžbenike. U Geografiji za VIII razred koja je štampana 1996. godine u etničkoj karti SR Jugoslavije ima mjesta i za Gorane. A ispod fotografije na kojoj se vidi selo Brod stoji : ”Najveći deo stanovništva Gore čine Gorani, koji su srpskog porekla, islamizirani u periodu od XV do XIX veka. Kod njih je očuvano sećanje na svoje nacionalno – srpsko poreklo.”[5]

          Tih godina se na državnoj televiziji prikazuju emisije o Gori u kojima se čini sve kako bi se dokazalo kako između Gorana i Srba i nema nekakve razlike. Oni (Gorani) slave Božić i druge pravoslavne i paganske praznike, ali se nikad ne pominju velike Bajramske proslave nakon 90-tih godina kao ni veliki mevludi po goranskim selima.

          I tzv. goranska inteligencija gotovo bez izuzetka prihvata ideje SANU, čak u nekim svojim stavovima ide još dalje i nastupa ekstremnije kako bi zadovoljila svoje gazde. Stavovi Haruna Hasanija i “družine” se uošte ne razlikuju od stavova tvoraca Memoranduma.

U jednom “Apelu” od 20.juna 1996.godine, upućenom Srpskoj akademiji nauka i umetnosti i još nekim institucijama u Srbiji, ”grupa građana Goranaca” javno pokreću pitanje “statusa Kosova i Metohije i teritorijalnog obuhvata ove južne Pokrajine”. Sasvim sam siguran da ovaj Apel nije pisala ova “družina”, već neki akademik iz Beograda a ovima je samo dostavljen na potpis. Po stilu pisanja to je mogao uraditi neko ko ima visoko akademsko obrazovanje i stil koji se ne razlikuje od stila kojim je pisan Projekat GOS. Potpisnici ovog Apela ističu da “artikulišu stav i raspoloženje ogromne većine ljudi goranske etničke grupe” i mole pomenute institucije da ih ne “ostave  u bespuću bezobzirnih balkanskih političkih igara koje bi u nekim varijantama zbrisale sa etničke karte i iz bogate duhovne riznice Stare Srbije i nas Gorance, i nama najsrodnije Srbe i muslimane srpskog maternjeg jezika…”[6] Oni dalje ističu da su uspjeli da prepoznaju “nacionalističke ciljeve bošnjačko-sandžačkih emisara” i da su  se oduprli “viševekovnom pritisku albanizacije”.

Na četvrtoj strani Apela  pomenuta “grupa” potpisuje nešto što normalan čovjek ne bi uradio, osim ako mu je ugrožen život. Kod ovih ljudi to nije slučaj, već indokktrinacija koja ih je dovela do ovog stepena. Oni i ne znaju za granicu pada, pa  ističu: ”Mi, Goranci, smo ljudi racionalne pameti, tolerantni, trudoljubivi, oprezni, prilagodljivi i izdržljivi, a pre svega privrženi svom zavičaju i identitetu, kao i  koja nas je prihvatila kao slobodne i ravnopravne građane, odomaćene u Beogradu i skoro svim srpskim gradovima. Mi smo svesni svojih srpsko-slovenskih korena, te i hrišćansko-pravoslavne komponente u slojevitosti naše bogate tradicionalne duhovne kulture koju negujemo  i u zavičaju i širom našeg rasejanja po Srbiji, Makedoniji i ostalom svetu. Mi govorimo posebnom varijantom srpskog jezika, ćirilične smo pismenosti i duhovne i genetske srodnosti ne samo sa Starosrbijancima, već sa srpskim narodom uopšte. Mi nismo Makedonci (Makedonski Muslimani – Torbeši – kako nas ponekad svojataju), a još manje Bošnjaci, ili neki drugi flotantni* Muslimani. Dakle, ne pripadamo novokomponovanoj političkoj muslimanskoj naciji, a najmanje albanskom i turskom etnicitetu. Mi smo, jednostavno –  posebna etnička grupa…”(podvukao S.I.).

Ovo su  “biseri” moralnog i ljudskog posrnuća. Kad čovjek dođe do stepena da želi pobjeći od sebe i svojih korjena, onda ga treba žaliti, jer sve ostalo je uzalud. Ovo je goranstvo koje nikako ne prihvatam i protiv kojeg se borim od njegovog ustoličenja. Ovo je goranstvo razapeto između Memoranduma i Rambujea. To je goranstvo bez Boga i moralne odgovornosti. To nije goranstvo kojim su se ponosili naši preci i koje je kod susjeda izazivalo poštovanje. Ovo je goranstvo koje kod svih, osim kod  malog broja srpskih patriota i nacionalista, izaziva prezir i gnušanje.

Goranstvo “spušteno” na stepen etničke grupe ne garantuje opstanak našem narodu. Jer, takvi Gorani će uvijek biti predmet manipulacija i asimilacija sa svih strana. Boriti se za goranstvo, a ne i za goranski jezik, kulturu, tradiciju, muziku, je najobičnija laž i maska. Boriti se za neko bezlično goranstvo ili goranstvo kao dio paganstva i pravoslavlja je neshvatljivo. To neće prihvatiti ni Srpska pravoslavna crkva, jer kakvi bi to Srbi bili bez pravoslavlja. Najveći problem  je taj što su Gorani muslimani, tj. pripadaju Islamu. Zato ga oni marginalizuju, zato ne žele da se pomene to što su se Gorani u nacionalnom pogledu, na gotovo svim popisima kada im je to bilo omogućeno, izjašnjavali kao Muslimani.

Kako lako pomenuta “družina” odbacuje sve čime se naš narod ponosio vjekovima. Kako se lako  odriču mličke džamije i najmanje pet stoljeća Islama na ovim prostorima. Kako lako bježe od babovine, tradicije i kulture koju je donio Islam. Zar misle da bi neko ostao u Gori u proteklim decenijama i vjekovima bez Islama? Sigurno ne. Jer Islam je bio najveća sigurnost i zaštita ovim ljudima u šarplaninskim gudurama. Islam je bio podstrek i inspiracija življenja.

A što se pak jezika tiče, za koji u Apelu kažu da je “posebna varijanta srpskog jezika”, citiraću samo akademika Pavla Ivića, čuvenog srpskog dijalektologa, koji smatra  “da je zapadnomakedonska podloga goranskog govora očevidna”.[7] Čak i Radivoje Mladenović, koji je doktorirao na Goranskom govoru i koji je sarađivao na Projektu GOS, ”goranski određuje kao prelazni, mešavinski makedonsko-srpski govor”. Znam da na balkanskim prostorima nauka često može biti sluškinja dnevnoj politici i zbog toga izbjegavam da dajem odgovore koji bi bili u takvoj službi. Moje opredeljenje za bosanski jezik ima dublji smisao. Ono ne isključuje naučni pristup “goranskom govoru”, već ide u prilog tome. Ako moram birati između srpskog i bosanskog, koji su veoma slični, ja sam za ovaj drugi. Prosto i jednostavno, zbog kulture i civilizacije. Zbog leksike i islamske literature. Zbog školskih programa u kojima se neće vređati naše vjersko i nacionalno biće. Inače, udaljenost goranskog govora od književnog jezika – srpskog ili bosanskog – je podjednaka.  

Postoji jedno goransko selo u Albaniji – Orčikle. Kažu da žitelji ovog sela do podneva govore “našinski” jezik a od podneva albanski. To su  procesi uslovljeni historijskim prilikama u kojima se našao naš narod. lične stvari se dešavaju svim manjim zajednicama kad se nađu u okruženju. To su stvari koje se teško mijenjaju i koje imaju svoj historijski hod. Nikada ne prihvatam  prisilnu asimilaciju, pa ma sa koje strane ona dolazila. Ljudi se razlikuju po mnogo čemu, ali to nije njihova mahana,a najmanje krivica. Ako vas ne prihvataju kao drugačije, nije problem u vama, već u onima koji to čine.

Nikada vas neće prihvatiti ukoliko  “gmižete” i pokazujete veću ljubav prema drugoj naciji nego prema svojoj. Bićete prezreni, a vama će se činiti da vas cijene i poštuju. Tek ste onda beskrajno sićušni i mizerni. Pljuvanje po svojoj naciji i svojim korjenima je najobičniji primitivizam.             

          Nakon čitanja GOS-a i ovog Apela mnogo su jasniji otpori koji se javljaju prema bošnjaštvu kod jednog dijela goranske inteligencije u poslednjih nekoliko godina. Sada je potpuno jasna njihova paranoična mržnja prema bošnjaštvu. Oni koji su prošli GOS-ovu školu indoktrinacije su nepopravljivi. Oni su za sva vremena izabrali put. Potreban je veliki sabur da se neke stvari poprave. To se ne može preko noći i silom uraditi. Tu se čine greške, te se kod ljudi stvara otpor. Za neke stvari je potrebno vrijeme, a čovjeku se silom može nešto uzeti, ali ne i dati.

          Nedavno je u Beogradu, Behadin Ahmetović, jedan od potpisnika Apela,  objavio  “knjigu” pod naslovom Gora i Goranci[8]. Zapravo, to i nije knjiga, već primitivni pamflet i zbir prostih informacija prikupljenih na terenu uz pomoć  “podobnih” saradnika. U najvećem dijelu knjige “autor” prepričava drugu knjigu iz projekta GOS. Tek ponegdje, svojim stavom, nadmaši svoju duhovnu i ideološku sabraću.

Još u životu nisam pročitao knjigu sa toliko mržnje i pljuvanja po Islamu i muslimanima. U prvom dijelu “knjige”, u podnaslovu Nekad pravoslavna Gora, govori o islamizaciji: ”Proces islamizacije omogućuje naseljavanje neslovenskog stanovništva. U 17. veku Goru zahvata proces islamizacije a tom zlu pridružiće se i bolest kuga, što je uslovilo smanjenje broja stanovništva srpskog korena.”(str.11.)

Da bi “dokazao” da je Gora zaista bila pravoslavna, on iznosi neka nagađanja: ”U pojedinim selima su nađeni ostaci crkve i krstova, a u muslimanskim kućama u ovim krajevima čuvaju se ikone, i crkvene knjige, čak i na pernicama su ornamenti sa krstovima u narodnom vezu. Istočni deo kuće nazivaju kandilovsko mesto, a neke kuće imaju kandilo iako su muslimani.”(str.11-12.) 

          “Jedno od interesantnih pitanja kada su u pitanju Goranci – Srbi Muhamedovske veroispovesti iz kojih razloga 1912. godine, kada su Kosovo i Metohija oslobođeni od Turaka, nisu se vratili u svoju prvobitnu pravoslavnu veru kada im je to nuđeno od strane vlasti Kraljevine Srbije…Poznato je da su Goranci, kao pravoslavci poslednji primili islam pa je to čudno zašto se nisu vratili svojoj veri.”(str.12.)

          I ja se čudim što se Behadin Ahmetović i njegova  “družina” toliko muče i pate i što se ne “vrate” tamo gdje žele da se vrate. Niko ih ne brani da budu ono što žele da budu, pa čak i pravoslavci, ali to moraju uraditi kao pojedinci, za sebe, jer je to individualna stvar. Neka prestanu da govore u ime većine, i neka je ostave na miru. Ali znam da oni nisu ni za “tamo”. Ni “tamo” ih neće primiti, a ako ih slučajno i prime, za njih će to biti preteška obaveza i teret. Oni,  jednostavno, imaju problema sa sobom i sa svojom identifikacijom. Njih samo treba sažaljevati. Oni su proizvod i kombinacija vulgarnog ateizma, nedovršenog komunizma i šovinizma Ċosićevog tipa. Oni Islam, koji su naslijedili od očeva i djedova, nose kao breme kojeg žele da se otarase, ali ne znaju kako da to urade. Pokušavaju da svoju sramotnu namjeru nametnu kolektivu kako bi se sakrili iza njega.

          Negdje u Americi, u gradu Lexingtonu u državi Kentaki, marta 2001. godine sreo sam jednog mladog muslimana. Pokušavao sam da saznam odakle su njegovi roditelji, jer sam pretpostavljao da su iz neke arapske zemlje. Odgovorio mi je da je Amerikanac koji je primio Islam, a da su mu roditelji još hrišćani. Bio je ponosan na svoju vjeru, na svoj din. A neki naši “ćafiri”, koji su zanemarljiva manjina, stide se i pljuju na svoje djedove i Islam doživljavaju kao zlo i upoređuju ga sa kugom. A znaju da su poslije 1912. godine mnoga sela u Gori ostala pusta i da su rijeke muhadžira( madžirlija) krenule put Turske kako bi sačuvali Din-Islam. I Behadin Ahmetović piše o ovom “madžiru”, ali kako : ”Kada su Kosovo i Metohija oslobođeni od turskog ropstva 1912. godine dolazi do iseljavanja Goranaca u Tursku, tako da su čitave mahale u tim selima ostale puste.”(str.54.)

Veoma je čudno zašto se Goranci iseljavaju nakon “oslobođenja” od ropstva i zašto baš u Tursku koja je dosta daleko i od koje su se “oslobodili”. Što se nisu iselili u Prizren ili Tetovo, ili pak u Šumadiju koja je dosta bogata, pošto navodi da su se iselili zbog gladi i “dve sušne godine”. Stvar je u tome što Behadin Ahmetović i njemu slični ne vide glavnu dimenziju ovog problema.

Svojim stavovima u odnosu na Islam Behadin Ahmetović podjeća na Isa Kalača. Obojica su pakosni, a razlika je u tome što je Iso bio koliko-toliko pismen, a ovaj je potpuno nepismen. I petlja se u neke stvari u koje se ne razume. Ili što bi naš narod rekao radi nešto “što mu neje zanajet”.     

          Na kraju želim ukazati na nephodnost održavanja naučnog skupa na kome bi, prije svega, ljudi iz Gore, ali i drugi raspravljali otvoreno i bez predrasuda o ovim pitanjima. Mislim da se troši ogromna energija i često dolazi do zastoja zbog ovih problema. Razlog više za održavanje skupa je i popis stanovništva na Kosovu koji se najavljuje za 2004. godinu.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] SANU, Geografski institut  “Jovan Cvijić”, Šarplaninske župe Gora, Opolje i Sredska, Beograd,1995. 

[2] Projekat GOS, Knjiga 40/II, Beograd, 1995, str. 4-5.

[3] Ibid., str.456.

[4] Ibid.,, str.14.

[5] Geografija za VIII razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1996.

[6] Apel grupe građana Goranaca ,str.1.

* Flotantni - neodređeni, kolebljivi

[7]Pavle Ivić,i zabrani ogledi, III, Niš, 1991.

[8] Behadin Ahmetović, Gora i Goranci, INTER JU PRES, Berograd, 2000.

Krusevo
http://krusevo.blogger.ba
28/01/2007 01:41